Author :
Abstract
Azerbaycan ve İran İslam Cumhuriyeti, ortak tarih, kültür ve dine mensup iki ülkedir. Aynı zamanda 765 km kara sınırları bulunmaktadır. Yaklaşık 25 milyonun üzerinde Azerbaycan Türkü, İran’ın Tebriz şehri başta olmak üzere farklı bölgelerde yaşamaktadır.Bu faktör, iki ülkenin de ilişkilerini ve birbirlerine karşı uyguladıkları politikaları etkilemektedir. İki ülkenin de çok ortak yönleriözellikle iki ülkeyi de birbirilerine bağlayan pek çok faktörlerin bulunmasına rağmen, günümüzde iki ülkenin de mevcut ilişkisirekabet ekseninde sürmektedir. Özellikle 2010-2019 yılları arasında Azerbaycan ve İsrail arasında ilişkiler gelişmiş ve farklı alanlardaiş birlikleri yapılmıştır. Bu durum, İran İslam Cumhuriyeti tarafından güvenlik tehdidi olarak algılanmaya başlamıştır. İran,kendi sınırında özellikle Batılı ve İsrail aktörlerinin bulunmasına şiddetle karşı çıkmaktadır. Azerbaycan’ın İsrail ile mevcut ilişkisi,İran ile Azerbaycan’ın ilişkisinde gerilimin artmasına neden olmuştu. Buradan yola çıkarak, 27 Eylül 2020 yılında başlayan İkinciKarabağ Savaşı’nda Azerbaycan’ın zaferi ve İran İslam Cumhuriyetinin gizli bir şekilde Ermenistan’a destek sunması, ilişkilerindaha da gerilemesine neden olmuştur. İran’ın İkinci Karabağ savaşında Ermenistan’a destek vermesinin temel hedefi, AzerbaycanCumhuriyetini zayıflatmaktı. Dolayısıyla İkinci Karabağ Savaşı, İran ve Azerbaycan ilişkilerinde bir kırılma noktası olmuştu. 2021yılına girildiğinde iki ülke arasında ciddi gerilimler yaşanmaya devam etmiştir. Özellikle 2020 yılındaki İkinci Karabağ Savaşı’ndakidurumlardan dolayı gerilim tırmanış göstermiştir. Fakat iki taraf da bu gerilimin çıkarlarına uymayacağına öngörerek ilişkileri işbirliği üzerinden dengelemeye çalışmıştır. Özellikle enerji alanlarında iş birlikleri yapılmıştır. Bu iş birliği gerginliği azaltmıştırama iki taraf da dost bir ülke olmamıştır. Çünkü iki taraf da güven sorunu yaşamaktaydı. Dolayısıyla Azerbaycan ve İran ilişkileri1991 yılı sonrası rekabet eksenli bir seyir izlemiştir. Sonuç olarak, Azerbaycan ve İran İslam Cumhuriyetinde gerilim zaman zamanyaşanmıştır fakat doğrudan karşı karşıya gelmemişlerdir.
Keywords
Abstract
The Republic of Azerbaijan and the Islamic Republic of Iran are two countries that share a common history, culture, and religion. Atthe same time, they have a 765 km-long border. More than approximately 25 million Azerbaijani Turks live in Iran, particularly inthe city of Tabriz, and this factor influences the relations between the two countries and the policies they pursue toward each other.Despite the many common aspects and the existence of numerous factors that connect them, the current relationship between thetwo countries continues along a competitive axis. Especially during the period 2010–2019, relations between Azerbaijan and Israeldeveloped, and cooperation was established in various fields; this situation began to be perceived as a security threat by the IslamicRepublic of Iran. Iran strongly opposes the presence of Western and Israeli actors, particularly along its borders. The existingrelationship between Azerbaijan and Israel led to an increase in tensions between Iran and Azerbaijan. Based on this, the victoryof Azerbaijan in the Second Karabakh War, which began on September 27, 2020, and the covert support provided by the IslamicRepublic of Iran to Armenia, further deteriorated relations. The main objective of Iran’s support for Armenia during the SecondKarabakh War was to weaken the Republic of Azerbaijan. Therefore, the Second Karabakh War became a turning point in Iran–Azerbaijan relations. As of 2021, serious tensions between the two countries continued, particularly due to the developments duringthe 2020 Second Karabakh War, leading to an escalation of tensions. However, both sides, foreseeing that such tensions would notserve their interests, attempted to balance their relations through cooperation, especially in the field of energy. Although thiscooperation reduced tensions, the two sides did not become friendly countries, as mutual distrust persisted. Thus, Iran–Azerbaijanrelations have followed a competition-oriented course since 1991. In conclusion, although tensios between Azerbaijan and theIslamic Republic of Iran have occurred from time to time, the two countries have not directly confronted each other.